Wiwianit
czarna hańcza spływy Długosłupowe kryształy, najczęściej narosłe, zwykle w promienistych, włóknistych skupieniach, rozetach, skupieniach kulistych i nerkowatych; tabliczkowy (Leadville/ /Kolorado, USA); często kruszące się i ziemiste masy. Lupliwość: doskonała, podobna do gipsu; gęstość: 2,6-2,7; barwa: bezbarwny, kryształy pod wpływem tlenu z powietrza natychmiast zabarwiają się na różne odcienie barwy niebieskiej, niebieskozielono lub czarno; związane jest to z przejściem w strukturze minerału żelaza dwuwartościowego w trójwartościowe. Cienkie odłupki są giętkie, przy czym poszczególne warstwy sieci kryształu ulegają przesunięciu względem siebie, podobnie jak w przypadku grafitu lub gipsu. Powstawanie i wystąpienia. Wiwianit powstaje przy ograniczonym dostępie tlenu w pobliżu powierzchni ziemi. Krążące w strefie przypowierzchniowej wody bogate w fosforany oddziałują na minerały dwuwartościowego że laza takie jak piryt, syderyt, fajalit, pirotyn i powodują częściowe wyługowanie żelaza. Zatężenie tych roztworów powoduje krystalizację wiwianitu. W pegmatytach fosforanowe minerały żelaza pod wpływem wody mogą przeobrażać się w wiwianit. W ten sposób powstały bardzo ładne kryształy, znane zwłaszcza z St. Agnes/Kornwalra; bardzo duże, do 15 cm długości, ciemnozielone kryształy z Llallagua i Posokoni/Boliwia; z kopalni lbex/ Kolorado i wielu innych miejsc w USA; szczególnie ładne z Trepćy/Serbia, Jugosławia; Waldsassen /Bawaria. drewniane domy
